×
SME نیوز

پایگاه اطلاع‌رسانی سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران (SME نیوز)


صفحه اصلي
درباره ما
خانه
همه عناوين
اخبار ملي
اخبار استاني
چند رسانه‌ای
تماس با ما
 


نسخه چاپي      ارسال به ديگران

چالش 9 هزار واحد صنعتی تعطیل در شهرک‌های صنعتی

گفت‌وگو با علي رسوليان

طبق آمارهای گزارش 2020 بانک جهانی، شاخص سهولت کسب‌ و کار ایران در میان 190 کشور جهان، به رتبه 127 جهان رسیده است. به ‌عبارتی در آخرین گزارش، این نهاد بین‌المللی وضعیت راه‌ اندازی، شروع، انجام و ادامه کسب‌ و کار در ایران را بدتر و نامساعدتر از 127 کشور جهان ارزیابی کرده است. همچنین بر اساس این گزارش، در بین 10 شاخص مورد ارزیابی این نهاد بین‌المللی، بدترین رتبه ایران مربوط به شاخص شروع کسب ‌و کار است، به‌طوری ‌که در این شاخص ایران از بین 190 کشور، در رتبه 178 جهان ایستاده است؛ یعنی مشکلات شروع یک کسب‌ و کار در ایران از شرایط 178 کشور بدتر بوده و تنها در 12 کشور فقیر و جنگ‌ زده جهان شروع کسب‌ و کار نسبت به کشورمان دشوارتر است. یکی از فرصت‌ها و ظرفیت‌هایی که در کشور وجود دارد و می‌تواند زمینه ‌ساز بهبود فضای کسب ‌و کار در کشور باشد، وجود 823 شهرک و ناحیه صنعتی در نقاط مختلف ایران است. به‌رغم ظرفیت‌های قابل‌ توجه این شهرک‌ها، در حال حاضر قریب به 9 هزار واحد صنعتی افتتاح ‌شده در شهرک‌ها تعطیل شده و خاک می‌خورند.

9 هزار واحد صنعتی در شهرک‌هاي صنعتي تعطیل اند
طبق آمار‌های سایت سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی، تا کنون 48 هزار و 812 واحد صنعتی در کشور به بهره‌برداری رسیده که از این تعداد، حدود 8 هزار و 732 واحد به حالت غیرفعال درآمده‌اند. اما نکته حائز اهمیت علت تعطیلی این واحد‌های صنعتی است. طبق آمارهای سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی، 'کمبود' نقدینگی علت اصلی این امر به ‌حساب می‌آید که موجب تعطیلی 76 درصد از واحدهای صنعتی شده است. پس از آن، 'فقدان بازار' بیشترین نقش را در تعطیلی این واحد‌ها ایفا می‌کند و عوامل دیگری نیز نظیر 'اختلاف شرکاء'، 'تأمین مواد اولیه' و 'نقصان ماشین‌ آلات' در تعطیلی این واحد‌ها مؤثر هستند.

سهم 4 درصدی شهرک‌های صنعتی از اشتغال کشور
یکی دیگر از مسائل اصلی شهرک‌های صنعتی در ایران، سهم اندک آن‌ها از میزان اشتغال کل کشور است. طبق آمارهای سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی، تعداد شاغلان در این شهرک‌ها عددی نزدیک به 935 هزار نفر تخمین زده می‌شود و این یعنی سهمی 4 درصدی از اشتغال 24 میلیونی کشور. با نگاهی دقیق‌تر می‌توان دریافت از میزان اشتغال گفته‌ شده، 48 درصد مربوط به واحد‌های کوچک، 26 درصد مربوط به واحد‌های بزرگ، 15 درصد مربوط به واحد‌های متوسط و 11 درصد نیز مربوط به واحد‌های خرد است. نقش‌ آفرینی ضعیف شهرک‌های صنعتی در رونق اشتغال، مسأله جدی بسیاری از کارشناسان اقتصادی در سال‌های گذشته بوده و این سئوال مطرح است که چرا با وجود پتانسیل‌های بسیار ایران و مشاهده تجربه خوب دیگر کشور‌ها، هنوز توجه جدی به عملکرد و بازدهی این شهرک‌ها وجود ندارد.

تغییر 6 رئیس فقط در دولت روحانی
به ‌گفته بسیاری از کارشناسان اقتصادی و فعالان بنگاه‌های اقتصادی، از جمله مهم‌ترین مشکلات شهرک‌های صنعتی در ایران، عدم ثبات مدیریتی است، به‌طوری ‌که طی هشت‌ سال اخیر در شهرک‌های صنعتی تهران 9 مدیر آمده و رفته‌اند. همچنین بر اساس اطلاعات وب‌ سایت سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران، طی 10 سال اخیر این نهاد هشت مدیر به خود دیده که 6 نفر از آنان فقط در دوره دولت روحانی تغییر کرده‌اند. مشخص است که این حجم از بی‌ثباتی در مدیریت یک سازمان در نوع خود بی‌سابقه به‌شمار می‌آید. نکته قابل ‌تأمل دیگر، تخصص و رشته تحصیلی نامرتبط برخی از مدیران عامل این نهاد است، به‌طوری‌ که طی 10 سال اخیر دو نفر از مدیران عامل این نهاد، فارغ‌ التحصیل رشته ادبیات و یکی نیز فارغ ‌التحصیل ایران ‌شناسی بوده است.

سهم 45 درصدی شهرک‌های صنعتی کره‌ جنوبی از اشتغال
با نگاهی به رویکرد کشور‌های توسعه یافته در سال‌های گذشته، می‌توان شاهد نقش‌ آفرینی شهرک‌های صنعتی در روند توسعه این کشور‌ها بود. در اوایل دهه 60 میلادی، کره ‌جنوبی یکی از فقیر‌ترین کشور‌های جهان بود، اما استراتژی دولت برای توسعه اقتصادی سبب رشد غیرمنتظره‌ای برای این کشور شد. کره‌ جنوبی اولین برنامه توسعه اقتصادی 5 ساله را در سال 1962 شروع کرد و به‌ منظور دستیابی به رشد اقتصادی پایدار، از استراتژی صنعتی‌ سازی با اتکاء بر صادرات استفاده کرد. موفقیت شهرک صنعتی سئول سبب تقویت تلاش‌های کشور برای توسعه شهرک‌های صنعتی شد. واضح است که شهرک‌های صنعتی کره‌ جنوبی در 6 دهه گذشته نقش مهمی در توسعه اقتصادی این کشور ایفا کرده‌اند. در سال 2010 تعداد 973 شهرک صنعتی با حدود 74 هزار شرکت در کره‌ جنوبی فعالیت می‌کردند که 62 درصد تولید، 79 درصد از صادرات و 45 درصد شاغلان را به خود اختصاص می‌دادند.

روند فعلی شهرک‌های صنعتی امیداور کننده است
بنا بر موارد ذکر شده، شهرک‌های صنعتی یکی از مهم‌ترین راهکار‌های کشور‌های توسعه یافته در جهت تقویت تولید داخلی و رونق اشتغال، به‌ویژه از طریق بنگاه‌های کوچک و خرد شناخته می‌شود. با نگاهی به رویکرد کشور‌های مختلف از چین و هند گرفته تا ویتنام و امارات می‌توان دریافت که بازدهی مناسب شهرک‌های صنعتی مستلزم سرمایه‌ گذاری‌های ساختارمند، اصولی و بلند مدت بر این صنعت است؛ امری که متأسفانه در ایران به آن توجهی نشده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد، به‌واسطه عدم تعریف جایگاه مناسب برای شهرک‌های صنعتی در سیاستگذاری کلان اشتغال و تولید کشور، این امر موجب تعطیلی بسیاری از واحد‌های صنعتی و نیز بازدهی پایین برخی از آن‌ها شده است.

در این خصوص 'فرهیختگان' در گفت‌وگو با علی رسولیان ـ معاون وزیر، رئیس هیأت ‌مدیره و مدیرعامل سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران ـ به بررسی چالش‌های شهرک‌های صنعتی در ایران پرداخته است. رسولیان معتقد است به‌رغم تعطیلی نزدیک به 9 هزار واحد صنعتی در شهرک‌های صنعتی، روند فعلی امیدوار کننده است.

• بفرمایید چه ظرفیتی برای شهرک‌های صنعتی کشور پیش‌بینی ‌شده و در حال حاضر این واحدها با چه ظرفیتی مشغول به فعالیت هستند؟

یکی از اصلی‌ترین رسالت‌های سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران، ایجاد زیرساخت‌های لازم صنعتی برای حضور کارآفرینان، صاحبان صنایع و کسب ‌و کارهای کوچک و متوسط کشور است. در حال حاضر تعداد 823 شهرک و ناحیه صنعتی در سراسر کشور مشغول خدمت‌ رسانی به قریب به 47 هزار واحد صنعتی و کسب‌ و کار کوچک و متوسط است. شهرک‌ها و نواحی صنعتی از طریق تجمیع امکانات مورد نیاز برای تسهیل تولید و توسعه متوازن و پایدار صنعتی ایجاد شده‌اند که خوشبختانه ظرفیت لازم و مناسب را برای هرگونه سرمایه ‌گذاری با قیمت تمام شده کمتر و امکانات و زیرساخت‌های مورد نیاز فراهم می‌آورند.

به بهره‌برداری رسیدن واحدهای صنعتی به عوامل متعددی وابسته است که یکی از آن‌ها، ایجاد زیرساخت‌های مناسب صنعتی است که شهرک‌ها و نواحی صنعتی این زیرساخت‌ها را ایجاد کرده‌اند، لیکن عوامل متغیر اقتصادی همچون نرخ ارز، تعاملات بین‌المللی، قیمت مواد اولیه، قوانین بانکی و مالی و ... نیز تأثیر مستقیمی بر فعالیت و توسعه واحدهای صنعتی در شهرک‌ها و نواحی صنعتی دارد. با این حال علاوه ‌بر 47 هزار واحد صنعتی دارای پروانه بهره‌برداری، در حال حاضر 41 هزار و 512 طرح صنعتی نیز درحال ساخت‌ و ساز و ایجاد کارخانه در سطح شهرک‌ها و نواحی صنعتی هستند که این خود دلیلی بر رونق شهرک‌ها و نواحی صنعتی و استقبال سرمایه ‌گذاران از امکانات ایجاد شده در این شهرک‌ها و نواحی صنعتی است.

شهرک‌ها و نواحی صنعتی با یکپارچه ‌سازی، تجمیع و استقرار صنایع مختلف و متعدد در کنار هم؛ هم‌افزایی، افزایش بهره‌وری و استفاده بهینه از ظرفیت‌های موجود را برای واحدهای صنعتی ایجاد و رشد و شکوفایی منطقه، استان و در نهایت کشور را تضمین می‌کنند. در حال حاضر 231 سرمایه‌ گذار خارجی با اشتغال 18 هزار و 660 نفر و سرمایه ‌گذاری 3.1 میلیارد دلار در سطح شهرک‌ها و نواحی صنعتی فعالیت می‌کنند. همچنین این سازمان و شرکت‌های استانی تابعه از طریق حمایت از 22 شرکت مدیریت صادرات (EMC) و شناسایی 72 کنسرسیوم صادراتی و فعالیت 1060 واحد صنعتی صادراتی در سطح شهرک‌ها و نواحی صنعتی، در صادرات محصولات صنعتی نقش مهمی ایفا می‌کنند. تا کنون میزان صادرات واحدهای صنعتی مستقر در شهرک‌ها و نواحی صنعتی حدود 14.4 میلیارد دلار بوده و این میزان از طریق اجرای برنامه‌های حمایتی از قبیل برگزاری نمایشگاه‌های خارجی، توسعه کنسرسیوم‌های صادراتی و شناسایی بازارهای مستعد بین‌المللی برای SMEهای کشور، درحال افزایش است.

میزان اشتغال در این شهرک‌ها حدوداً 935 هزار نفر گزارش ‌شده است، با توجه به ظرفیت‌های موجود، علت پایین بودن سهم شهرک‌های صنعتی از اشتغال کشور چیست؟

از آن‌جایی که اغلب واحدهای صنعتی مستقر در شهرک‌ها و نواحی صنعتی کشور، صنایع خرد، کوچک و متوسط هستند، میزان اشتغال آن‌ها معیار مناسبی برای رونق و شکوفایی آن‌ها محسوب نمی‌شود. تولید و توزیع اکثر اقلام مورد نیاز مردم در کشور و صادرات بسیاری از محصولات صنعتی در دوران تحریم از طریق صنایع کوچک و متوسط و SMEها صورت می‌پذیرد که نقطه قوت این صنایع علاوه ‌بر کوچک بودن، تعداد پرسنل و نیروی انسانی شاغل کم اما با بهره‌وری بالا و تولید محصولات مورد نیاز است. در تمام کشورهای دنیا، SMEها علی‌رغم کوچک بودن و تعداد اشتغال پایین، توانایی تأثیرگذاری مستقیمی را در شکوفایی اقتصادی و تأمین نیازهای اساسی مردم هر کشور دارا هستند. رونق اقتصادی و تسهیل مؤلفه‌های تأثیرگذار بر توسعه اقتصادی، تأثیر مستقیمی را در میزان سرمایه‌ گذاری و احداث واحدهای صنعتی در سطح شهرک‌ها و نواحی صنعتی درپی دارد و شهرک‌ها و نواحی صنعتی کشور آمادگی کافی و لازم را برای پذیرش هرچه بیشتر واحدهای صنعتی در خود دارند و با فراهم آوردن امکانات سخت‌ افزاری و نرم ‌افزاری می‌توانند به‌عنوان قطب‌های اشتغال و کارآفرینی در کشور فعالیت کنند. در حال حاضر علاوه ‌بر اشتغال مستقیم حدود 950 هزار نفر نیروی انسانی در واحدهای صنعتی مستقر در شهرک‌ها و نواحی صنعتی، نیروهای انسانی متعددی در شبکه و زنجیره تأمین، تولید و توزیع این واحدهای صنعتی نقش ایفا می‌کنند و این موضوع درحال توسعه و افزایش است.

شهرک‌های صنعتی در ایران چه خدمات و مشوق‌هایی را به صنایع کوچک ارائه می‌دهند که ورود تولید کننده به این شهرک‌ها جذاب باشد و همچنین هزینه تولید را کاهش دهد؟

یکی از برنامه‌های مهم سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران، ارائه خدمات نرم ‌افزاری و انجام حمایت‌های همه‌ جانبه از صنایع ایجاد شده در سطح شهرک‌ها و نواحی صنعتی کشور و تعریف و اجرای مشوق‌ها برای SMEها است. این سازمان از طریق تعریف و تدوین برنامه‌های حمایتی و بسته حمایت ویژه از صنایع کوچک و متوسط مستقر در شهرک‌ها و نواحی صنعتی کشور، تسهیل‌ گر، توسعه‌ دهنده و شتاب‌ دهنده فعالیت‌ها و تولیدات واحدهای صنعتی است. برنامه‌های حمایتی این سازمان در طیفی گسترده شامل برنامه‌های حمایتی از نیروی انسانی شاغل در SMEها، توسعه فناوری، توسعه بازار و تأمین منابع مالی و سرمایه‌ گذاری در صنایع مستقر در شهرک‌ها و نواحی صنعتی است.

این برنامه‌های حمایتی عبارت‌اند از: 1- برگزاری دوره‌های آموزش برای پرسنل شاغل در واحدهای صنعتی، 2- حمایت از استارتاپ‌های توسعه SMEها، 3- برگزاری تورهای صنعتی برای تبادل و انتقال تجربیات، 4- ارائه خدمات مشاوره‌ای در کلینیک‌های کسب ‌و کار، 5- عضویت واحدهای صنعتی کوچک و متوسط در سامانه‌های داخلی فروش محصولات و تأمین مواد اولیه، 6- پذیرش در فرابورس برای کسب‌ و کارهای کوچک و متوسط، 7- کمک به بازاریابی صنایع کوچک و تشکیل کنسرسیوم‌های صادراتی، 8- جذب سرمایه‌ گذار خارجی، 9- اخذ استانداردها و گواهینامه‌ها، 10- حمایت از نمایشگاه‌های داخلی و خارجی صنایع کوچک و متوسط، 11- امکان ثبت ‌نام در سککوک به‌ منظور حضور در زنجیره تأمین مالی و 12- تأمین مالی کوتاه ‌مدت غیربانکی و اعطای تسهیلات از محل اعتبارات وجوه اداره شده.

طبق آمارها، قریب به 9 هزار واحد تولیدی در شهرک‌های صنعتی غیرفعال هستند؛ علت تعطیلی این واحدها چیست؟

بر اساس آمار استخراج شده تا پایان اسفند سال 1398، در حدود 78 درصد واحدهای صنعتی مستقر در داخل شهرک‌ها و نواحی صنعتی فعال و 22 درصد غیرفعال بوده‌اند؛ این درحالی است که تا پایان آذر سال 1399 تعداد 48 هزار و 812 واحد صنعتی در شهرک‌ها و نواحی صنعتی به بهره‌برداری رسیده‌اند که از این تعداد 38 هزار و 80 واحد (81 درصد) فعال و 8 هزار و 732 واحد (19 درصد) غیرفعال هستند. آمار نشان‌ دهنده رشد 6 درصدی مثبت واحدهای فعال و رشد منفی 11 درصدی واحدهای غیرفعال است، به‌نحوی که واحدهای غیرفعال از 9 هزار و 821 واحد در پایان اسفند سال 1398 به 8 هزار و 732 واحد در پایان آذر سال 1399 رسیده است. بیشترین علل غیرفعال شدن واحدهای صنعتی، کمبود نقدینگی، تأمین مواد اولیه و فقدان بازار است که به ‌منظور رفع مشکلات فوق، سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران در کنار فعالیت‌های زیرساختی شهرک‌ها و نواحی صنعتی، حمایت‌های نرم‌افزاری از واحدهای صنعتی مستقر در داخل شهرک‌ها و نواحی صنعتی را فراهم کرده که منتج به افزایش ظرفیت تولید واحدهای صنعتی و کاهش روند غیرفعال شدن واحدهای صنعتی مستقر در داخل شهرک‌ها و نواحی صنعتی شده است.

یکی از مشکلات تولید در ایران، مشکل تأمین نقدینگی است. در این حوزه چه اقداماتی انجام شده است؟

معضل تأمین نقدینگی از نظام بانکی فقط مشکل ما نیست، اما در این مرحله متوقف نشدیم و به ‌منظور رفع مشکلات مالی واحدهای صنعتی، تأمین مالی صنایع کوچک از طریق بازار سرمایه و ایجاد بازار صنایع کوچک و متوسط در فرابورس در کنار بازار پول مدنظر قرار گرفته شده و این امکان وجود دارد که صنایع کوچک و متوسط در بازار SMEها با شرایط سهل‌ تر نسبت به بازارهای اول و دوم، مورد پذیرش قرار گیرند. استفاده از وجوه اداره شده در کنار منابع بانکی نیز یکی دیگر از راهکارهای تأمین مالی واحدهای صنعتی مستقر در داخل شهر‌ک‌ها و نواحی صنعتی بوده است.

با توجه به رتبه ضعیف ایران در شاخص سهولت کسب‌ و کار (رتبه 128 در بین 190 کشور جهان) و پتانسیل شهرک‌های صنعتی برای رفع این مشکل، شاهد نقش ‌آفرینی ضعیف شهرک‌های صنعتی در این امور هستیم. دلیل این امر چیست؟

سرمایه ‌گذاری و احداث واحدهای صنعتی در سطح شهرک‌ها و نواحی صنعتی از روال و رویه اداری و قانونی یکپارچه و بسیار ساده‌ای برخوردار است و سرمایه‌ گذاران پس از حضور در سطح شهرک‌ها و نواحی صنعتی با اخذ موافقت‌های لازم برای احداث واحد صنعتی، دیگر نیازی به اخذ مجوزهای جداگانه ندارند و صرفاً از طریق اخذ مجوز ساخت و بهره‌برداری ابنیه صنعتی از شرکت شهرک‌های صنعتی استان و انجام تمامی امور اداری در داخل شهرک‌ها و نواحی صنعتی، می‌توانند نسبت به احداث واحد صنعتی و بهره‌برداری آن اقدام کنند. همچنین این سازمان از طریق اجرای برنامه‌های حمایتی نرم‌ افزاری از صنایع مستقر در شهرک‌ها و نواحی صنعتی کشور، صاحبان صنایع را برای اخذ خدمات نرم‌ افزاری از مراجعه به خارج از شهرک‌ها و نواحی صنعتی بی‌نیاز کرده است و از طریق راه ‌اندازی مرکز خدمات فناوری و کسب‌ و کار، نسبت به تأمین نیازهای مشاوره تخصصی در زمینه تولید، توزیع، بازار، فروش، تأمین مالی، فناوری، ماشین‌ آلات و آموزش‌های لازم، بیمه اختصاصی صنایع کوچک و ... اقدام کرده است.

جایگاه شهرک‌های صنعتی در چشم‌ انداز کلان سیاستگذاری صنعتی کشور کجاست؟

از لحاظ سابقه تاریخی تدوین سند راهبردی در سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران، اولین ‌بار در سال ۱۳۸۷ تجربه تهیه برنامه استراتژیک توسط معاونت برنامه‌ریزی و امور اقتصادی وقت وجود داشته است. در گزارش سند راهبردی مذکور، راهبردها با افق ۲۰ ساله پیش‌بینی شده بود. با توجه به گذشت زمان ۲۰ ساله از تدوین سند راهبردی قبلی و همچنین تغییرات در کارکردها و وظایف و فرآیندها، این سازمان نسبت به تشکیل جلسات با اندیشکده‌ها و مراکز مطالعاتی مختلف برای تجدید نظر در استراتژی‌ها و ساختارهای سازمانی اقدام کرده و طرح پیشنهادی در کارگروه پژوهش، فناوری و بهره‌وری سازمان تصویب و در مرحله اقدام است.

چه راهکارهایی برای توسعه و تقویت هرچه بهتر نقش و کارکرد شهرک‌های صنعتی در کشور وجود دارد؟

مهم‌ترین مانع توسعه شهرک‌ها و نواحی صنعتی، عدم تخصیص منابع پیش‌بینی شده در قوانین است؛ از قبیل عدم اجرای ماده (۸۱) قانون الحاق برخی از مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (۲) برای تأمین امکانات زیربنایی در شهرک‌ها و نواحی صنعتی توسط وزارتخانه‌های نیرو، نفت و ارتباطات و فناوری اطلاعات و همچنین ماده (۵۴) قانون احکام دائمی برنامه پنجم توسعه که در راستای حمایت از استقرار صنایع در شهرک‌ها و نواحی صنعتی و رقابت ‌پذیری تولیدات صنعتی و معدنی به دولت اجازه داده است در قالب بودجه‌های سنواتی، کمک‌های لازم را به شهرک‌ها و نواحی صنعتی دولتی و غیردولتی، به‌ویژه در امور تأمین راه، آب، برق، گاز و تلفن تا ورودی واحدهای مستقر در این شهرک‌ها انجام دهد.

• روزنامه فرهيختگان، شماره 3281، 27 اسفند 1399

تاريخ: 1399/12/27  | ساعت: ١٠:٢٠ | شناسه: ١٣٦٤٢ | تعداد نمايش: 392


خروج




آمار بازدید

  • بازديدکنندگان آنلاين : 9

  • بازديد کنندگان اين صفحه : 725959

  • بازديدکنندگان امروز : 6985

  • کل بازديدکنندگان : 14110547


shoaresal-1400-2-min.jpg

تماس با ما

آدرس: تهران، خیابان ولی عصر، بالاتر از میدان ونک، خیابان عطار، خیابان نیروی انتظامی، پلاک 10

پست الكترونيك: info@isipo.ir

کد پستی: 1994768351

تلفن: 88770854-021

فکس: 88774035-021

SME نیوز

تمامی حقوق این وب سایت محفوظ و متعلق به سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران می‌باشد